Scroll Top

ΕΛ.ΑΣ. και Ακροδεξιά καλεσμένοι στο ίδιο «ΠΑΡΤΥ»

asty-koykoymakas-news247

Κώστας Κουκουμάκας, δημοσιογράφος, news247

Φωτογραφία: News247

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΤΟ «ΠΑΡΤΥ»

Στις 30 Σεπτεμβρίου 2012, δικυκλιστές της Ομάδας ΔΕΛΤΑ, μιας αμφιλεγόμενης μονάδας της Ελληνικής Αστυνομίας, τα μέλη της οποίας είχαν κατηγορηθεί πολλές φορές για βίαιες επιθέσεις κατά διαδηλωτών, διέλυσαν μία μοτοπορεία αντιφασιστών στον Άγιο Παντελεήμονα. Οι τελευταίοι διαδήλωναν κατά της Χρυσής Αυγής στη γειτονιά που ήταν τότε το προπύργιο της οργάνωσης στο κέντρο της Αθήνας. Δέχτηκαν επίθεση από χρυσαυγίτες, όμως οι αστυνομικοί της ΔΕΛΤΑ συνέλαβαν 15 διαδηλωτές, οι οποίοι μεταφέρθηκαν στον έκτο όροφο της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αττικής, στη λεωφόρο Αλεξάνδρας.

Όσο περνούσε η ώρα, ο διάδρομος έξω από το γραφείοόπου κρατούνταν οι συλληφθέντες γέμιζε με αστυνομικούςαπό διαφορετικά σημεία της Αθήνας. «Άρχισαν να φωνάζουν, “θα σας γαμήσουμε σαν τους παππούδες σας, κομμούνια” […] Ένας αστυνομικός χτύπαγε με χαστούκια και μπουνιές αδιακρίτως και μας τραβούσε βίντεο. Και άλλοι τραβούσαν βίντεο και φωτογραφίες, λέγοντας ότι θα τα δώσουν μαζί με τις διευθύνσεις μας στη Χρυσή Αυγή», κατέθεσε ένας από τους συλληφθέντες.1

Οι αστυνομικοί χτυπούσαν τους κρατούμενους και φώναζαν «έχουμε πάρτυ σήμερα». Ένας δεύτερος διαδηλωτής, κατέθεσε2: «Αστυνομικός της ΔΕΛΤΑ, ψηλός με δεμένο χέρι, άρχισε να μας χτυπάει αδιακρίτως. Κάποια στιγμή στάθηκε από πάνω μου και με κοίταζε επίμονα στα μάτια. Με έφτυσε και πιάνοντάς με από τους ώμους, με κόλλησε στον τοίχο με την πλάτη […] Έριχνε τυχαία μπουνιές και σφαλιάρες και έλεγε “Δείξε μου τη φάτσα σου. Ποιος είσαι εσύ που τα βάζεις με τη Χρυσή Αυγή;”». 

Για όσα συνέβησαν εκείνο το βράδυ στον έκτο όροφο της ΓΑΔΑ, ο βρετανικός Guardian είχε γράψει ότι παραπέμπουν σε βασανιστήρια τύπου ΆμπουΓκράιμπ3. Η δημοσιότητα που έλαβε η υπόθεση είχε ως αποτέλεσμα να κατηγορηθούν 17 αστυνομικοί για πρόκληση σωματικών βλαβών, ένας εκ των οποίων επιπλέον για βασανιστήρια σε βαθμό πλημμελήματος. Η δίκη τους έγινε επτά χρόνια αργότερα και όλοι οι αστυνομικοί κρίθηκαν αθώοι.

Το «πάρτυ» στα κεντρικά γραφεία της Αστυνομίας στην Αθήνα είχε γίνει τέσσερις μήνες αφότου η Χρυσή Αυγή, μια νεοναζί οργάνωση που λειτουργούσε υπό τον μανδύα πολιτικού κόμματος, είχε μπει πανηγυρικά στο Ελληνικό Κοινοβούλιο, εκλέγοντας συνολικά 18 βουλευτές.4 Ο ενθουσιασμός πολλών αστυνομικών στην Αθήνα είχε εκδηλωθεί ανοιχτά από τη βραδιά της εκλογικής νίκης.

«Τη βραδιά των εκλογών του 2012 βρεθήκαμε ως δημοσιογράφοι στα γραφεία της Χρυσής Αυγής», θυμάται ο δημοσιογράφος της Καθημερινής Γιάννης Σουλιώτης.5 «Αστυνομικοί της Ομάδας ΔΙΑΣ, που εκτελούσαν περιπολία λόγω της ημέρας, σταματούσαν μπροστά στα γραφεία της οργάνωσης, όπου υπήρχαν οπαδοί με αναμμένα καπνογόνα, και μάρσαραν τις μηχανές τους. Ήταν κάτι σαν χαιρετισμός για τη μεγάλη νίκη που είχαν πετύχει».

Η υποστήριξη αστυνομικών προς τη Χρυσή Αυγή αποτυπώθηκε στα ποσοστά που έλαβε τον Ιούνιο του 2012 στα εκλογικά τμήματα της Αθήνας στα οποία βάσει εκλογικών καταλόγων ψηφίζουν αστυνομικοί.6 Πρόκειται για τμήματα που βρίσκονται κοντά στο κτίριο της ΓΑΔΑ στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Τα ποσοστά που καταγράφηκαν ήταν από 17,2% έως 23,04% – ο εθνικός μέσος όρος ήταν στο 6,92%.

Η δολοφονία Φύσσα

Τα μεσάνυχτα της 17ης Σεπτεμβρίου 2013, ο αντιφασίστας ράπερ Παύλος Φύσσας δολοφονήθηκε στο Κερατσίνι από τον Γιώργο Ρουπακιά, τοπικό στέλεχος της Χρυσής Αυγής. Ο Ρουπακιάς συνελήφθη επιτόπου. Την ώρα που μεταφερόταν στο περιπολικό, είπε σε έναν αστυνομικό: «Είμαι δικός σας, είμαι Χρυσή Αυγή».7

Ο Παύλος Φύσσας δεν ήταν το πρώτο θύμα της οργάνωσης, ωστόσο η δολοφονία του προκάλεσε σοκ στην ελληνική κοινή γνώμη και ανάγκασε την κυβέρνηση και τις διωκτικές αρχές να κινητοποιηθούν μετά από αδράνεια πολλών ετών. Ο αρχηγός και τα διευθυντικά μέλη της οργάνωσης συνελήφθησαν, πραγματοποιήθηκαν έφοδοι σε γραφεία της Χρυσής Αυγής σε όλη την Ελλάδα και σε σπίτια μελών της.

Ο Χαράλαμπος Βουρλιώτης, τότε αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου, είχε αναλάβει να συντάξει το πρώτο πόρισμα για τη δράση της οργάνωσης. Σε αυτό η Χρυσή Αυγή περιγράφεται ως εγκληματική οργάνωση και μεταξύ άλλων σημειώνεται: «Ιδιαίτερα πρέπει να επισημανθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, που δεν αποκλείεται ο αριθμός τους να είναι μεγαλύτερος, άνδρες της Ελληνικής Αστυνομίας συνέδραμαν ή στην καλύτερη περίπτωση ανέχονταν τα μέλη της οργάνωσης στη διάπραξη διαφόρων ποινικά επίμεμπτων πράξεων, στοιχείο που πρέπει να ελεγχθεί ενδελεχέστερα».8

Ήταν η πρώτη, σε τέτοιο επίπεδο, σύνδεση της Χρυσής Αυγής με την Αστυνομία. Το επόμενο διάστημα θα αποκαλύπτονταν όσα όλοι γνώριζαν, αλλά επέτρεπαν για χρόνια να συμβούν. Εξάλλου, οι ίδιοι οι χρυσαυγίτες το έλεγαν ανοιχτά. Στις 28.9.2013, κατά την παράδοσή του στη ΓΑΔΑ, ο βουλευτής Γιώργος Γερμενής δήλωσε: «Η Χρυσή Αυγή έχει 15%, ξηλώσανε την ΕΥΠ, ξηλώσανε όλη την Αστυνομία για να καταφέρουν να μας συλλάβουν».

Πέντε μέρες νωρίτερα, υπό το βάρος της δολοφονίας Φύσσα, ο τότε Υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Νίκος Δένδιας, είχε ζητήσει από τη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ. να ερευνήσει καταγγελίες για σχέσεις αστυνομικών με τη Χρυσή Αυγή. Πραγματοποιήθηκαν έφοδοι σε 104 αστυνομικά τμήματα της Αττικής και της περιφέρειας, ενώ ελέγχθηκαν περισσότεροι από 300 αστυνομικοί. Συνελήφθησαν 22 αστυνομικοί στο πλαίσιο του αυτοφώρου, οι περισσότεροι για πλημμεληματικές παραβάσεις του Νόμου περί Όπλων, ενώ για δέκα προέκυψε σύνδεση με τη Χρυσή Αυγή.

Παρότι τέτοιοι είδους έρευνες λογικά απαιτούν χρόνο, το πόρισμα ανακοινώθηκε μόλις έναν μήνα αργότερα. Κατέληγε στο συμπέρασμα ότι «δεν συγκροτούνται πυρήνες, φράξιες ή παρασυνταγματικοί πόλοι στην Ελληνική Αστυνομία, που στο σύνολό της αποτελεί πυλώνα της δημοκρατικής τάξης».9

Το πόρισμα Δένδια δέχτηκε σκληρή κριτική. «Η έρευνα “αυτοκάθαρσης” της ΕΛ.ΑΣ. ήταν μια παρωδία. Οι αρμόδιοι αστυνομικοί δεν φρόντισαν καν να δώσουν στη δημοσιότητα έναν αριθμό εμπλεκομένων αστυνομικών, ο οποίος να αντιστοιχεί με τις αναρτημένες στο διαδίκτυο ανακοινώσεις της ΕΛ.ΑΣ. Η έρευνα Δένδια κινείται ανάμεσα αφενός στον ερασιτεχνισμό και τη γελοιότητα, αφετέρου στο θράσος λατινοαμερικάνικης χούντας που επιχειρεί να συγκαλύψει τα εγκλήματα των κατασταλτικών της μηχανισμών», έγραψε σε άρθρο του ο Θανάσης Καμπαγιάννης, δικηγόρος πολιτικής αγωγής στη δίκη της Χρυσής Αυγής.10

Έναν χρόνο αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2014, η ποινική έρευνα για τους περισσότερους αστυνομικούς συνέχιζε να εκκρεμεί. Σε πειθαρχικό επίπεδο είχαν ελεγχθεί μόλις δύο, ενώ οι μισοί από όσους είχαν αρχικά τεθεί σε διαθεσιμότητα επέστρεψαν στις υπηρεσίες τους.11

«Η εσωτερική έρευνα της ΕΛ.ΑΣ. δεν είχε κάποιο ουσιαστικό αποτέλεσμα. Οι περισσότεροι ουσιαστικά απαλλάχθηκαν, ενώ ο τότε επικεφαλής της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων που είχε ηγηθεί των ερευνών, αποστρατεύθηκε. Ενδεχομένως να μην είχε άμεση σύνδεση με αυτό, αλλά πάντως έχασε οποιεσδήποτε συμπάθειες και ερείσματα είχε μεταξύ των συναδέλφων του, οι οποίοι ας πούμε τον απομόνωσαν. Ακόμα και αυτοί που δεν ήταν χρυσαυγίτες», λέει ο Σουλιώτης της Καθημερινής.12

«Η εμπειρία δείχνει ότι επικρατεί μια κουλτούρα συντεχνιακής αλληλεγγύης. Δηλαδή, σπάνια έχουμε δει την ίδια την Αστυνομία να ηγείται μιας διαδικασίας κάθαρσης και νομίζω ότι στο κομμάτι της Ακροδεξιάς δεν παρέκκλινε από τον γενικό κανόνα», συμπληρώνει ο δημοσιογράφος.

Ζητήσαμε γραπτώς έναν σχολιασμό από τον Νίκο Δένδια, σήμερα Υπουργό Εθνικής Άμυνας, χωρίς να υπάρξει κάποια απάντηση.

Η δίκη της Χρυσής Αυγής

Τον Νοέμβριο του 2014, λίγους μήνες πριν ξεκινήσει η δίκη της Χρυσής Αυγής, συνήγοροι Πολιτικής Αγωγής κατέθεσαν ένα πολυσέλιδο υπόμνημα προς το Συμβούλιο Εφετών της Αθήνας. Μεταξύ άλλων, σε αυτό επισημαίνονταν στοιχεία για τη σύνδεση αστυνομικών με την οργάνωση. «Κόμβος της διασύνδεσης ΕΛ.ΑΣ. και Χρυσής Αυγής ήταν οι αστυνομικοί που αποσπάστηκαν ως φρουροί βουλευτών της οργάνωσης μετά την είσοδό της στη Βουλή […] Σε πολλές περιπτώσεις, υπερέβησαν τα καθήκοντά τους και έδρασαν ως μέλη της, αξιοποιώντας τις πληροφορίες, τον οπλισμό και την κρατική εξουσία που διέθεταν», αναφέρεται στο υπόμνημα, στο οποίο παρατίθενται ονομαστικά οι περιπτώσεις δέκα αστυνομικών.13

Το πιο σύνηθες ήταν να ενημερώνουν τα μέλη της οργάνωσης για τις κινήσεις των συναδέλφων τους. Ενδεικτικά, σε μηνύματα μεταξύ κατηγορούμενων γίνεται η παρακάτω αναφορά για τον διοικητή του τοπικού αστυνομικού τμήματος: «Άμα δε κάνανε τις νυχτερινές, δεν θα ’βγαινε αυτή και καλά η εκπαίδευση. Άμα δε μιλάγανε στον πούστη τον Γ. (σσ: τον διοικητή) δεν θα έβγαινε ότι είμαστε με την Αστυνομία».14

Σύμφωνα με την κατάθεση ενός προστατευόμενου μάρτυρα: «Στα γραφεία της οργάνωσης κυκλοφορούσαν κλομπς, στιλέτα και πτυσσόμενα μαχαίρια, όπως κι εγώ είχα. Αυτά όλα τα αντικείμενα, όταν γινόταν έφοδος της αστυνομίας, τα μάζευε ο Π., τα έβαζε σε μια σακούλα, τα έδινε στη μάνα του και εκείνη τα μετέφερε σπίτι της. Κάθε φορά που γινόταν έφοδος της Αστυνομίας, η οργάνωση είχε έγκαιρη ειδοποίηση από αστυνομικό του Τμήματος Νίκαιας, τον Γ. Ξέρω ότι αυτός ο συγκεκριμένος αστυνομικός στεγαζόταν στον τέταρτο όροφο του τμήματος Νίκαιας και φορούσε πάντα πολιτικά ρούχα. Αλλά και γενικότερα σε κάθε εκδήλωση είχαμε τις πλάτες της Αστυνομίας».15

Τον Απρίλιο του 2015 ξεκίνησε στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Αθήνας η δίκη της Χρυσής Αυγής. Οι πρώην βουλευτές, ηγετικά στελέχη και μέλη της οργάνωσης, συνολικά 69 άτομα, κάθισαν στο εδώλιο. Κατά τη διάρκεια της δίκης, που κράτησε πεντέμισι χρόνια, αναδείχθηκε πολλές φορές ο ρόλος αστυνομικών στην υποστήριξη και ανοχή της δράσης της Χρυσής Αυγής. Μεταξύ των κατηγορούμενων ήταν και η αστυνομικός Β.Π. Απολογήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2019 και αποκάλυψε ότι στο μεταξύ είχε επιστρέψει στην υπηρεσία.

«Υπηρετώ ως αστυνομικός στο Τμήμα Ασφάλειας Πειραιά. Μετά τον δεύτερο χρόνο διαθεσιμότητας, η υπηρεσία είναι υποχρεωμένη να σε επαναφέρει. Γύρισα με τα ίδια καθήκοντα», ήταν τα πρώτα λόγια της προς το δικαστήριο.16 «Είχα γραφτεί ως απλή ψηφοφόρος στη Χρυσή Αυγή για ίδιον όφελος, δηλαδή να με πάρουν ως συνοδεία όταν μπήκαν στη Βουλή […[ Πήγα με άλλους συναδέλφους εκεί. Πήγα στα κεντρικά τους γραφεία στην Αθήνα […] Μπήκαν πρώτη φορά στη Βουλή, είχαν αντιμνημονιακό λόγο, ήταν πατριώτες και πήγαμε με συναδέλφους να δούμε τι γίνεται», κατέθεσε η αστυνομικός.17

Στη δικαστική απόφαση σημειώνεται για την ίδια ότι ενημέρωνε μέλη της οργάνωσης για τις κινήσεις της Αστυνομίας. Αποκαλύφθηκαν τηλεφωνικές επικοινωνίες της με κεντρικούς κατηγορούμενους, λίγο πριν και αμέσως μετά τη δολοφονία Φύσσα. Η Β.Π. καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης επτά ετών για ένταξη στην εγκληματική οργάνωση Χρυσή Αυγή και παράνομη οπλοκατοχή.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

«ΕΝΑ ΕΙΔΟΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ»

«Αν πιάσουμε το νήμα από τη δεκαετία του ’60, έχουμε κάποιες οργανώσεις του λεγόμενου εθνικού χώρου που σήμερα θα τις ονομάζαμε ακροδεξιές», λέει στην άλλη άκρη της κλήσης Ζoom η Βασιλική Γεωργιάδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και συγγραφέας του βιβλίου Η άκρα δεξιά στην Ελλάδα 1965-2018 (εκδ. Καστανιώτη).

«Υπάρχουν σαφή ευρήματα ότι είναι οργανώσεις με έναν παρακρατικό χαρακτήρα, όπως η ΕΚΟΦ ή το Κόμμα της 4ης Αυγούστου. Κυρίως αυτά τα δύο μορφώματα φαίνεται να έχουν μια γενικότερη στήριξη της Αστυνομίας, του Στρατού και των μυστικών υπηρεσιών, κι επίσης ημικρατικών και παρακρατικών παραγόντων», σημειώνει η ίδια.18

Σημαίνον στέλεχος του ίδιου χώρου είναι ο Κωνσταντίνος Πλεύρης, σήμερα συνήγορος υπεράσπισης του Γιάννη Λαγού στη δίκη της Χρυσής Αυγής σε δεύτερο βαθμό. «Ο Πλεύρης μετέπειτα δίδασκε στις σχολές της Αστυνομίας. Υπάρχει ένα είδος συνέχειας, λοιπόν, που κι αυτό δείχνει τη σχέση της ακροδεξιάς με το κράτος και το βαθύ κράτος. Η μετάβαση γίνεται μεν το 1974, αλλά η διαδικασία του εκδημοκρατισμού κρατά πολύ», προσθέτει η κυρία Γεωργιάδου.

Οι «αγανακτισμένοι πολίτες» των 90s

Η Χρυσή Αυγή εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και τα πρώτα χρόνια ήταν μια κλειστή, περιθωριακή νεοναζί οργάνωση. Στον Τύπο της εποχής υπάρχουν περιστατικά που δηλώνουν τη σχέση της με την Αστυνομία, όμως η πιο εμβληματική τέτοια περίπτωση συνέβη τον Ιούνιο του 1998. Μέλη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν και αποπειράθηκαν να σκοτώσουν τον φοιτητή τότε Δημήτρη Κουσουρή, έξω από τα δικαστήρια της Αθήνας. Μεταξύ των ροπαλοφόρων ήταν ο Αντώνης Ανδρουτσόπουλος, ο περίφημος «Περίανδρος», ανώτερο στέλεχος της οργάνωσης.

Παρότι καταζητούμενος για τρία κακουργήματα, ο «Περίανδρος» παρέμεινε για χρόνια ασύλληπτος, εξαιτίας των διασυνδέσεων που είχε η Χρυσή Αυγή με αξιωματικούς της ΕΛ.ΑΣ., όπως αναφέρεται σε απόρρητη έκθεση της Αστυνομίας τον Δεκέμβριο του 199919. Μυστικοί αστυνομικοί είχαν αποκτήσει πρόσβαση σε τρία πρώην μέλη της οργάνωσης και μεταξύ των ευρημάτων αναφερόταν:

«Η Χρυσή Αυγή διατηρεί πολύ καλές σχέσεις και επαφές με εν ενεργεία και απόστρατους αξιωματικούς της ΕΛ.ΑΣ., αλλά και με απλούς αστυνομικούς. Στο παρελθόν, κατά τη διάρκεια των επετείων της 17ης Νοέμβρη, αλλά και άλλων εκδηλώσεων του αριστερίστικου και αναρχικού χώρου, η Αστυνομία τούς προμήθευε με ασυρμάτους και κλομπς για να τους εντοπίζουν και να τους χτυπούν, εμφανιζόμενοι ως “αγανακτισμένοι πολίτες”. Συνομιλητές του “Περίανδρου” αναμένουν την άνοδο στην εξουσία της ΝΔ για να “πέσει στα μαλακά”. Τα περισσότερα μέλη της Χρυσής Αυγής οπλοφορούν παράνομα, προμηθευόμενα όπλα από βουλευτές (της ΝΔ) παρουσιαζόμενοι ως συνοδοί τους».

Η παραπάνω απόρρητη έκθεση δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Τα Νέατο 2004, σε μια εποχή που τίποτα δεν προμήνυε την καταιγίδα που θα ερχόταν λίγα χρόνια αργότερα.

Κάποια στιγμή την περίοδο 2015-2017, με την ηγεσία της Χρυσής Αυγής να δικάζεται στο Εφετείο της Αθήνας και το προσφυγικό να κορυφώνεται στην Ελλάδα, η καθηγήτρια Βασιλική Γεωργιάδου του Παντείου Πανεπιστημίου ήταν επικεφαλής μιας έρευνας με θέμα την ξενοφοβία.20 Μεταξύ άλλων ευρημάτων, από την έρευνα προέκυψαν στοιχεία για εμπλοκή αστυνομικών σε βίαια επεισόδια.

«Βρήκαμε τέτοιου είδους περιστατικά, οι δράστες των οποίων ήταν όχι η Αστυνομία ως θεσμός, κι αυτή είναι μία παρατήρηση που θέλω να κάνω, αλλά συγκεκριμένοι αστυνομικοί. Συμμετείχαν σε βίαιες δράσεις πρωτίστως εναντίον μεταναστών, εν ώρα υπηρεσίας και μη», σημειώνει η κυρία Γεωργιάδου.21 «Άρα η βία υπάρχει, παράγεται βία από τους κόλπους της Αστυνομίας. Αλλά πολύ περισσότερη βία παράγεται από τις οργανώσεις της ακροδεξιάς, όπου εκεί κυριαρχεί η Χρυσή Αυγή».

Υπουργός Προστασίας του Πολίτη την περίοδο της έρευνας της ομάδας Γεωργιάδου ήταν ο Νίκος Τόσκας. Ζητήσαμε σχολιασμό από τον ίδιο αναφορικά με τη σύνδεση της ακροδεξιάς με την Αστυνομία εκείνη την εποχή, χωρίς να λάβουμε κάποια απάντηση.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

ΤΑ «ΡΟΤΒΑΪΛΕΡ»

Την περίοδο 2009-2010 δημιουργήθηκαν στην ΕΛ.ΑΣ. δύο νέες μονάδες δίκυκλης αστυνόμευσης, η ΔΕΛΤΑ και η ΔΙΑΣ. Αποστολή της πρώτης ήταν η καταστολή σε μηδενικό χρόνο μιας σειράς επιθέσεων που γίνονταν τότε σε αστυνομικά τμήματα, τράπεζες και εμπορικά καταστήματα στο κέντρο της Αθήνας. Η χρονικά πρώτη ίδρυση της ΔΕΛΤΑ συνέπεσε με τις πρώτες διαδηλώσεις κατά των μνημονίων και των πολιτικών λιτότητας, έτσι στην πράξη οι δικυκλιστές ανέλαβαν τη διάλυση πορειών και συναθροίσεων, πρωταγωνιστώντας συχνά σε βίαια περιστατικά.

Η Ομάδα ΔΙΑΣ δημιουργήθηκε λίγους μήνες αργότερα. Η φιλοσοφία ήταν διαφορετική. Αποστολή της ήταν η πρόληψη και αντιμετώπιση σκληρών εγκλημάτων στον δρόμο και τουλάχιστον το πρώτο διάστημα είχε δημιουργηθεί το προφίλ μιας μάχιμης υπηρεσίας που βρίσκεται κοντά στον πολίτη. Εμπνευστής και εκπαιδευτής των αστυνομικών που στελέχωσαν τις δύο παραπάνω ομάδες ήταν ο τότε ταξίαρχος Γιώργος Σταύρακας, ένας αμφιλεγόμενος αξιωματικός με στρατιωτική νοοτροπία, όπως τον περιγράφουν ως σήμερα ένστολοι σε μάχιμες υπηρεσίες στην Αθήνα. «Όταν στέλνεις τη ΔΕΛΤΑ σε μία ειρηνική πορεία, είναι σαν να αφήνεις ελεύθερο ένα ροτβάιλερ, εκπαιδευμένο, να επιτίθεται σε ένα πάρκο με μικρά παιδιά», είχε πει ο ίδιος.22

Το 2015 η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ κατάργησε την Ομάδα ΔΕΛΤΑ, εξαιτίας των πολλών καταγγελιών άγριας καταστολής – η ομάδα επανιδρύθηκε με διαφορετικό όνομα το 2019 από τη Νέα Δημοκρατία. Στο μεταξύ, οι αστυνομικοί που στελέχωναν τη ΔΕΛΤΑ απορροφήθηκαν από τα ΜΑΤ και τη ΔΙΑΣ. «Όταν γίνεται ενσωμάτωση δύο μονάδων που έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά ή μία από την άλλη, τα οποία ανάγονται στην ψυχολογία και στην επιχειρησιακή τακτική, η αριθμητικά ισχυρότερη θα απορροφήσει την αριθμητικά υποδεέστερη. Με λίγα λόγια, η ΔΙΑΣ θα απορροφήσει την Ομάδα ΔΕΛΤΑ», είχε προβλέψει ο Σταύρακας.23

Το μοτίβο

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, περιγράφουν ανώτεροι αξιωματικοί στην Αθήνα που ζήτησαν να μιλήσουν ανώνυμα, είναι ότι οι δύο παραπάνω αστυνομικές μονάδες πρώτης γραμμής στελεχώνονται έως σήμερα με ειδικούς φρουρούς, μία κατηγορία αστυνομικών που μπαίνουν στο σώμα με διαγωνισμούς-εξπρές, δηλαδή εκτός πανελληνίων εξετάσεων. Περισσότερα μόρια στους διαγωνισμούς κερδίζουν όσοι έχουν υπηρετήσει στις ειδικές δυνάμεις του Στρατού ή γνωρίζουν πολεμικές τέχνες. 

Οι ίδιοι κρατούν όπλο μετά από εκπαίδευση μόλις τριών μηνών. Είναι αστυνομικοί νεαρής ηλικίας, οι οποίοι δεν νιώθουν κάποια ιδιαίτερη «υπηρεσιακή συγγένεια» με τους υπόλοιπους συναδέλφους τους. Ειδικά τα τελευταία χρόνια υπάρχει ένα νήμα βίαιων περιστατικών, τα οποία επαναφέρουν με τον ίδιο δραματικό τρόπο κάθε φορά την εσωτερική συζήτηση στην ΕΛ.ΑΣ. για το εάν λειτουργούν αυτονομημένες ή ακροδεξιές ομάδες στο Σώμα.

Τον Οκτώβριο του 2021, ειδικοί φρουροί της Ομάδας ΔΙΑΣ στην Αθήνα καταδίωξαν τρεις εφήβους Ρομά που επέβαιναν σε ένα κλεμμένο αυτοκίνητο. Η καταδίωξη έληξε με συνολικά 36 σφαίρες από την πλευρά των αστυνομικών κι έναν 18χρονο νεκρό. Τον Δεκέμβριο του 2022, αστυνομικοί της ΔΙΑΣ στη Θεσσαλονίκη καταδίωξαν έναν 16χρονο Ρομά, ο οποίος έφυγε από βενζινάδικο χωρίς να πληρώσει. Ακολούθησε καταδίωξη, με αποτέλεσμα ο ανήλικος να δεχτεί μία σφαίρα στο κεφάλι και να καταλήξει μετά από πολυήμερη καταστολή στη ΜΕΘ.

Και στις δύο περιπτώσεις, παρά τα όσα είπαν στις προανακριτικές τους καταθέσεις, προκύπτει ότι οι αστυνομικοί γνώριζαν πως οι ύποπτοι ήταν Ρομά.Δεν είναι το μοναδικό κοινό στοιχείο των δύο υποθέσεων, αντίθετα φαίνεται να υπάρχει ένα μοτίβο: Αστυνομικοί της ΔΙΑΣ καταδιώκουν υπόπτους για ήσσονος σημασίας αδίκημα, λειτουργούν χωρίς να ενημερώσουν το Κέντρο Επιχειρήσεων, πυροβολούν σε ευθεία βολή και όχι στον αέρα ή στα λάστιχα, και υποστηρίζουν ότι οι ύποπτοι προσπάθησαν να τους εμβολίσουν. Επιπλέον, και στις δύο περιπτώσεις οι πρώτες επίσημες ανακοινώσεις της ΕΛ.ΑΣ. λένε είτε ψέματα είτε τη μισή αλήθεια.24

Συνδικαλιστές στα τηλεπαράθυρα

Τον Σεπτέμβριο του 2018, ο ΛΟΑΤΚΙ ακτιβιστής Ζακ Κωστόπουλος βρέθηκε για άγνωστο λόγο εγκλωβισμένος σε ένα κοσμηματοπωλείο στο κέντρο της Αθήνας. Ο ιδιοκτήτης του καταστήματος κι ένας μεσίτης με γραφείο στην ίδια γειτονιά τον ξυλοκόπησαν μέχρι θανάτου, σε δημόσια θέα.25Στοσημείο είχαν επίσης βρεθεί τέσσερις αστυνομικοί της Ομάδας ΔΙΑΣ, οι οποίοι φαίνονται σε ερασιτεχνικά βίντεο να χτυπούν και να ρίχνουν στο έδαφος τον Κωστόπουλο, προσπαθώντας να του περάσουν χειροπέδες.

Στην περίπτωση Κωστόπουλου, η πλευρά της οικογένειας του θύματος είχε ζητήσει την αναβάθμιση των κατηγοριών και την ανάδειξη ρατσιστικού κινήτρου στον τρόπο που ενήργησαν οι εμπλεκόμενοι. Και τα δύο αιτήματα απορρίφθηκαν. «Για να χειροπεδηθεί και να μη τραυματιστεί διερχόμενος πολίτης ή ο ίδιος, αυτή είναι η πρακτική. Σε όποιον αρέσει», είχε δηλώσει σε τηλεοπτικό σχολιασμό ο πρόεδρος της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Αττικής, Δημοσθένης Πάκος.26

Δεν ήταν η πρώτη φορά που δηλώσεις συνδικαλιστών αστυνομικών προκαλούσαν αντιδράσεις. Καθώς στους αστυνομικούς στην Ελλάδα δεν επιτρέπεται να μιλούν δημόσια, και με δεδομένο ότι οι εκπρόσωποι Τύπου συνήθως μιλούν χωρίς να λένε τίποτα, οι τηλεοπτικές εκπομπές καλούν για σχολιασμό της επικαιρότητας συνδικαλιστές της ΕΛ.ΑΣ., οι οποίοι πολλές φορές εκφράζουν ρατσιστικό/αντιδραστικό λόγο. Η ηγεσία της Αστυνομίας το ανέχεται, καθώς οι τελευταίοι έχουν ισχυρά ερείσματα εντός του Σώματος κι επιπλέον λένε σε primezone αυτά που επισήμως δεν είναι δυνατόν να ειπωθούν. Μέχρι τη στιγμή που η κατάσταση ξεφεύγει.

Τον Ιούνιο του 2021, ο συνδικαλιστής της ΕΛ.ΑΣ. Σταύρος Μπαλάσκας, ρωτήθηκε σε τηλεοπτική εκπομπή για μια υπόθεση γυναικοκτονίας που απασχολούσε έντονα εκείνη την περίοδο την επικαιρότητα. «Είναι βλάκας (σσ: ο κατηγορούμενος), διότι εκείνη τη στιγμή που σκότωσε τη γυναίκα του, εάν ήταν ατυχές γεγονός, μέσα στον θυμό του και μέσα στο ότι τα έχασε και τρελάθηκε, εάν έπαιρνε τηλέφωνο την Aστυνομία, δεν θα πήγαινε ούτε τέσσερα χρόνια φυλακή […] Θα πήγαινε εν βρασμώ ψυχής σε ενδοοικογενειακό καβγά, θα πήγαινε πέντε, έξι χρόνια φυλακή», σχολίασε.27

Την ίδια μέρα ο Μπαλάσκας τέθηκε σε διαθεσιμότητα, ενώ από την Εισαγγελία της Αθήνας παραγγέλθηκε προκαταρκτική εξέταση, ώστε να διαπιστωθεί εάν οι δηλώσεις του στοιχειοθετούσαν «διέγερση σε διάπραξη αδικήματος» και «διασπορά ψευδών ειδήσεων». Λίγους μήνες αργότερα, ο ίδιος έκανε γνωστό με ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα ότι η ποινική και πειθαρχική έρευνα σε βάρος του είχε τεθεί στο αρχείο. Έτσι, πολύ απλά, επέστρεψε ως σταθερός σχολιαστής σε πρωινές τηλεοπτικές εκπομπές.

 

«Είμαστε φασίστες! Υπάρχει πρόβλημα;»

Στις αρχές του 2013 ο Γιώργος Σταύρακας, ο πρώτος εκπαιδευτής των Ομάδων ΔΕΛΤΑ και ΔΙΑΣ, ήταν διευθυντής στη Σχολή Αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ. στην Αμυγδαλέζα. Η Αναστασία Τσουκαλά, καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Παρίσι και πρώην σύμβουλος στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, είχε προσκληθεί τότε στη Σχολή για να δώσει μια σειρά διαλέξεων με θέμα τον ρατσισμό και την ξενοφοβία.

«Κάποια στιγμή, ένας δόκιμος πήρε τον λόγο και είπε ότι διαφωνούσε με όσα έλεγα, συγκεκριμένα υπονοούσε ότι οι μετανάστες είναι κατώτεροι από τους Έλληνες. Του απάντησα ότι αυτό παρέπεμπε σε φασιστική ιδεολογία, την εφαρμογή της οποίας είδαμε στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και τότε, απάντησε πολύ προκλητικά: “Μα, είμαστε φασίστες! Υπάρχει κάποιο πρόβλημα;” Οκτώ στους δέκα στην αίθουσα τον χειροκρότησαν, οι υπόλοιποι κρατούσαν επιδεικτικά τα χέρια σταυρωμένα», λέει η καθηγήτρια Τσουκαλά.28 

Η ίδια, αν και σοκαρισμένη, προσπάθησε να συνεχίσει τη συζήτηση. Είπε στους δόκιμους ότι θα πρέπει να εκτελέσουν τις εντολές της ιεραρχίας τους, όταν κληθούν να διαχειριστούν ένα περιστατικό με μετανάστες. «Απάντησαν ότι η ιεραρχία της Αστυνομίας απαρτίζεται από χαρτογιακάδες, τις εντολές των οποίων δεν πρόκειται να υπακούσουν, εάν δεν συμφωνούν με το περιεχόμενό τους».

«Στη συνέχεια επικαλέστηκα όσα η νομοθεσία ορίζει και τότε απάντησαν ότι θα πρέπει να ντρέπομαι, γιατί “όφειλα να γνωρίζω ότι ο Νόμος είναι μία κοινωνική κατασκευή”. Το τελευταίο μου επιχείρημα ήταν ο όρκος που είχαν δώσει, κάτι που τους προκάλεσε μεγάλη θυμηδία. Όπως είπαν, οι φασίστες δεν είναι χριστιανοί, αλλά παγανιστές, επομένως ο χριστιανικός όρκος δεν τους δεσμεύει».

Η παραπάνω συζήτηση στην αίθουσα της Σχολής Αξιωματικών διήρκεσε 45 λεπτά και έγινε παρουσία εκπαιδευτών, οι οποίοι σε καμία στιγμή δεν αντέδρασαν. Η καθηγήτρια Τσουκαλά ρώτησε τους δόκιμους, μετά από όλα αυτά, ποιο ήταν το σημείο αναφοράς τους. «Απάντησαν, μόνο η σημαία. Κάποιος είπε χαρακτηριστικά πως όταν βγαίνει για υπηρεσία, θέλει να βλέπει την ελληνική σημαία, γιατί πηγαίνει σε πόλεμο».

Η ίδια ανέφερε όλα τα παραπάνω στον τότε αρχηγό της ΕΛ.ΑΣ., ο οποίος διέταξε εσωτερική έρευνα. Αρκετούς μήνες αργότερα, το πόρισμα της έρευνας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν είχε διαπιστωθεί κάτι αξιόμεμπτο, επομένως το επεισόδιο στη Σχολή Αξιωματικών ήταν σαν να μη συνέβη. Δεν τιμωρήθηκε κανείς και εκείνοι οι δόκιμοι του επεισοδίου κάνουν σήμερα καριέρα στην Αστυνομία.

 

Ο «Τιμωρός» στα κράνη

Η καθηγήτρια Αναστασία Τσουκαλά ήταν σύμβουλος του Υπουργού Προστασίας του Πολίτη, Χρήστου Παπουτσή, την περίοδο 2010-2012. «Στα τέλη του 2010, περπατώντας στο κέντρο της Αθήνας, συνειδητοποίησα ότι υπήρχαν αστυνομικοί της Ομάδας ΔΕΛΤΑ, οι οποίοι φορούσαν μαύρα κράνη, αντί για λευκά, όπως προβλέπεται. Διερεύνησα την υπόθεση και συνειδητοποίησα ότι επρόκειτο για θύλακες της Χρυσής Αυγής. Οι ίδιοι, επιπλέον, έφεραν στο πίσω μέρος του κράνουςσύμβολα που παρέπεμπαν σαφώς σε φασιστική ιδεολογία», λέει η κυρία Τσουκαλά. «Το ανέφερα στην τότε ηγεσία της ΕΛ.ΑΣ. κι έγινε έρευνα, το αποτέλεσμα της οποίας αγνοώ».

Ο Φοίβος Συμεωνίδης, μέλος της ομάδας του Manifold στην Αθήνα, που κάνει δημοσιογραφία για το δημόσιο συμφέρον, ερευνά τα τελευταία χρόνια τα σύμβολα μίσους που φέρουν παράνομα στις στολές τους Έλληνες αστυνομικοί, λιμενικοί και στρατιωτικοί.29 Το αρχείο του περιλαμβάνει δεκάδες φωτογραφίες που έχουν συλλεχθεί από το 2016 έως σήμερα, κυρίως από ανοιχτές πηγές και προφίλ σε κοινωνικά δίκτυα και φόρουμ.

Από την έρευνα προκύπτει ότι τα περισσότερα σύμβολα στις στολές των Ελλήνων αστυνομικών παραπέμπουν σε onlinepop υποκουλτούρες και συνδέονται κυρίως με την αμερικανική ακροδεξιά, την ισλαμοφοβία εντός του αμερικανικού στρατού και την αντίδραση των ενστόλων στις ΗΠΑ απέναντι στο κίνημα BlackLivesMatter.

«Η πρώτη κατηγορία αφορά την ομερτά ή την αλληλεγγύη μεταξύ των αστυνομικών. Δηλώνεται με τη λεγόμενη “thinblueline” («λεπτή μπλε γραμμή»), ένα από τα πιο γνωστά ακροδεξιά σύμβολα τα τελευταία χρόνια σε όλο τον κόσμο. Συμβολίζει την Αστυνομία που δεν επιτρέπει στην κοινωνία να πέσει στο χάος. Κατ’ άλλους συμβολίζει το μπλε τείχος της σιωπής, δηλαδή την ομερτά μεταξύ των αστυνομικών» εξηγεί ο Φ. Συμεωνίδης.30

Στην ελληνική εκδοχή της, η «λεπτή μπλε γραμμή» υπάρχει στις στολές των Ελλήνων αστυνομικών ως μία από τις ρίγες της ελληνικής σημαίας, δηλαδή παραποιώντας την. Με τον ίδιο τρόπο τοποθετείται στην αμερικανική σημαία– πάντως στις ΗΠΑ υπάρχουν αστυνομικά τμήματα που έχουν απαγορεύσει τη χρήση της, εξαιτίας των ακροδεξιών συμβολισμών της.31

Η δεύτερη μεγάλη κατηγορία συμβόλων στις στολές των Ελλήνων αστυνομικών είναι ο λεγόμενος «Τιμωρός» και οι παραλλαγές του. Προέρχεται από τον Punisher («Τιμωρό»), έναν ήρωα της Marvel. Σύμφωνα με το κόμικ, ένας πρώην Αμερικανός πεζοναύτης επιστρέφει από το Αφγανιστάν και παίρνει τον νόμο στα χέρια του, ώστε να εκδικηθεί για την εξόντωση της οικογένειάς του από το παρακράτος και τη μαφία.

«Το ενδιαφέρον είναι ότι ο “Τιμωρός” στα κόμικς δεν είναι ακροδεξιός, ωστόσο το σύμβολο έγινε τόσο συνώνυμο με την ακροδεξιά, ώστε ένας από τους δημιουργούς του ζήτησε από τον κόσμο να το επανα-οικειοποιηθεί και συνεργάστηκε με ακτιβιστές του BlackLivesMatter, ενώ η Marvel ανασχεδίασε και αντικατέστησε το σύμβολο στα κόμικς της»32, λέει ο Φ. Συμεωνίδης.

«Καλύτερα να με δικάσουν 12, παρά να με κουβαλήσουν έξι»

Ο ίδιος κατέγραψε, επίσης, στις στολές των Ελλήνων αστυνομικών σύμβολα με τηλέξη«άπιστος» ή τη φράση «Είμαι ο άπιστος για τον οποίο σε είχαν προειδοποιήσει, δεν έρχομαι για να φέρω την ειρήνη, μα το ξίφος», που χρησιμοποιήθηκαν από Αμερικανούς πεζοναύτες στο Αφγανιστάν και ιστορικά φέρεται να προέρχονται από την εποχή των ΚουΚλουξΚλαν. Συναντάται, επίσης, η φράση «Καλύτερα να με δικάσουν δώδεκα, παρά να με κουβαλήσουν έξι», η οποία είναι πολύ διαδεδομένη μεταξύ διεφθαρμένων αστυνομικών και δηλώνει ότι είναι προτιμότερο να δικαστεί κάποιος που έχει παρανομήσει, παρά να καταλήξει νεκρός από τους «κακούς». 

Αρχαιοελληνικά κράνη, η γνωστή φράση «ΜολώνΛαβέ», σιδηρογροθιές και περικεφαλαίες θεωρούνται μάλλον συμβατικά σύμβολα, ραμμένα στις στολές των Ελλήνων αστυνομικών. Τα περισσότερα από αυτά εμφανίζονται συχνότερα στις Ομάδες ΔΙΑΣ και ΔΕΛΤΑ (σήμερα ΔΡΑΣΗ). Λιγότερες φορές εντοπίζονται σε στολές αστυνομικών των ΜΑΤ, ενώ το ίδιο κάνουν επίσης συνοριοφύλακες στα νησιά και στον Έβρο.

Το πρόβλημα είναι ότι οι αστυνομικοί ποστάρουν οι ίδιοι τις φωτογραφίες στα σόσιαλμίντια, γεγονός που αποκαλύπτει το εύρος της διείσδυσης των ακροδεξιών ιδεών στο Σώμα και επίσης τη βεβαιότητα ότι δεν θα ελεγχθούν από την ηγεσία τους. «Όσον αφορά τα σχόλια κάτω από τις φωτογραφίες, υπάρχουν οι πιο ψύχραιμοι, συνήθως μεγαλύτεροι σε ηλικία αστυνομικοί, που λένε, “Παιδιά τι κάνετε, αυτό είναι παραποίηση στολής”», εξηγεί ο ερευνητής Φ. Συμεωνίδης. «Όμως, τα περισσότερα σχόλια είναι επιδοκιμασίες, στο στυλ “Πω, πω, τι ωραίος που είσαι σήμερα! Περνάς και σείεται ο Έβρος”».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

GOODPRACTICES

Σε έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη (Ιούνιος 2022)33σημειώνεται ότι την προηγούμενη χρονιά είχαν υποβληθεί 308 καταγγελίες για περιστατικά αυθαιρεσίας, τα οποία στη συντριπτική τους πλειονότητα είχαν ως αρνητικούς πρωταγωνιστές αστυνομικούς υπαλλήλους. Οι 40 από τις παραπάνω υποθέσεις αφορούσαν ρατσιστικό κίνητρο ή διάκριση, μάλιστα στην έκθεση γίνεται ειδική αναφορά στη «στοχοποίηση νεαρών και ανήλικων πολιτών, καθώς και άλλων ευάλωτων ομάδων, λόγω εθνικής, εθνοτικής ή φυλετικής καταγωγής».

«Πρόκειται για 40 περιστατικά, στα οποία περιγράφεται συμπεριφορά αστυνομικών που ενδέχεται να υποκρύπτει ρατσιστικό κίνητρο ή διάκριση, η οποία μπορεί να συνδέεται και με ελέγχους στον δρόμο ή στο αεροδρόμιο, εξευτελιστική ή βάναυση συμπεριφορά, ακόμη και χρήση πυροβόλου όπλου», εξήγησε ο Συνήγορος του Πολίτη, Ανδρέας Ποττάκης, απαντώντας σε γραπτά ερωτήματα.34 Η ΕΛ.ΑΣ. δεν είχε ολοκληρώσει τον εσωτερικό έλεγχο στις περισσότερες από τις παραπάνω υποθέσεις, ώστε να αξιολογηθεί από τον Συνήγορο η πληρότητα κάθε πορίσματος.

«Οι υποθέσεις που έχουν ολοκληρωθεί έως τώρα (σσ: 27.11.2022), τείνουν να εμφανίζουν ελλιπή διερεύνηση του ρατσιστικού κινήτρου από την ΕΛ.ΑΣ. Οι εσωτερικές έρευνες της Αστυνομίας, δηλαδή, εστιάζουν στον νομότυπο χαρακτήρα των λοιπών ζητημάτων που άπτονται της προσωπικής ελευθερίας, της σωματικής ακεραιότητας κλπ., χωρίς να έχει εμπεδωθεί η αντίληψη ότι τα ρατσιστικά στερεότυπα και οι κάθε είδους διακρίσεις είναι εξίσου σοβαρά και ερευνητέα ζητήματα», εξήγησε ο κ. Ποττάκης.

Ο Συνήγορος του Πολίτη είπε ότι οι πειθαρχικές έρευνες της ΕΛ.ΑΣ. για το 2021 δεν είχαν εισφέρει στοιχεία για την ύπαρξη οργανωμένων ακροδεξιών ομάδων στους κόλπους του Σώματος, με εξαίρεση την περίπτωση μιας προβληματικής έρευνας για ρητορική μίσους, συγκεκριμένα για αναρτήσεις βίαιου και ρατσιστικού προφίλ από ομάδα αστυνομικών, σε διαδοχικά προφίλ σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης.

«Το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη αρχειοθέτησε την πειθαρχική έρευνα, παρά την έλλειψη της κατά νόμο ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας για την απόκλιση από το πόρισμα του Συνηγόρου, όπως επισημάναμε στην έκθεση του Εθνικού Μηχανισμού το 2021», ανέφερε στην απάντησή του ο κ. Ποττάκης.

Και πρόσθεσε: «Γενικότερο προβληματισμό προκαλούν οι αναφορές για πρακτικές που επαναλαμβάνονται, λ.χ. κατά την αντιμετώπιση επεισοδίων, προσαγωγή υπόπτων, ελέγχους ή/και επαναπροωθήσεις παράτυπων μεταναστών, ως προς τη διαμόρφωση νοοτροπίας και εσωτερικής κουλτούρας στα σώματα ασφαλείας, που συχνά δεν συνάδει με τους όρους νομιμότητας, αναγκαιότητας και αναλογικότητας σε ένα κράτος δικαίου».

Η τελευταία ερώτηση αφορούσε τις δυσλειτουργίες επί της πειθαρχικής διαδικασίας στην Αστυνομία, κάτι που επισημαίνεται στην παραπάνω έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τον τρόπο διερεύνησης των καταγγελλόμενων υποθέσεων ειδικά από την ΕΛ.ΑΣ.;

«Στην πράξη, αν ο αξιωματικός της ΕΛ.ΑΣ. που επιλαμβάνεται μιας εσωτερικής έρευνας, λ.χ. παραλείπει να εντοπίσει και να καλέσει σε κατάθεση τρίτους αυτόπτες μάρτυρες ή και τα ίδια τα θύματα, στηρίζεται αποκλειστικά στις καταθέσεις των αστυνομικών και δη των εμπλεκομένων στην πειθαρχική διαδικασία, δεν εντοπίζει βιντεοληπτικό υλικό, παραλείπει να αξιολογήσει ιατρικά ευρήματα σε περίπτωση τραυματισμών ή να αιτιολογήσει το αναγκαίο μέτρο βίας, τότε το αποτέλεσμα της έρευνάς του θα είναι μονομερές και ελλιπές, πλήττοντας την ίδια την αξιοπιστία της ΕΛ.ΑΣ.», σημείωσε ο κ. Ποττάκης.

«Στην περίπτωση ειδικά του ρατσιστικού κινήτρου ή διάκρισης, ο Συνήγορος του Πολίτη ως Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης στις ετήσιες εκθέσεις του επισημαίνει, σύμφωνα με τα κριτήρια της νομολογίας του ΕΔΔΑ, ως συνήθη παράλειψη, ότι δεν διερευνάται αν υπάρχουν παρόμοια με το καταγγελλόμενο περιστατικά ούτε αν υπάρχουν τυχόν σχετικές καταγγελίες από τον υπηρεσιακό φάκελο των εμπλεκομένων», συμπλήρωσε ο ίδιος.

Από την έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για το 202235προκύπτει ότι η μη διερεύνηση του ρατσιστικού κινήτρου συνεχίζει να απασχολεί την ανεξάρτητη αρχή. Μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά σε μια υπόθεση στη Σαλαμίνα. Δύο Πακιστανοί εργάτες προσπάθησαν επανειλημμένα να καταγγείλουν στην αστυνομία επιθέσεις και τραυματισμό τους από γνωστά μέλη της Χρυσής Αυγής. «Εντούτοις, και επειδή οι προσπάθειές τους αυτές απέβησαν άκαρπες, καθώς την πρώτη φορά, αφού λοιδορήθηκαν από τους αστυνομικούς, τους ζητήθηκε να επανέλθουν, εφόσον βρουν τα ακριβή στοιχεία, όπως και την κατοικία του δράστη, ενώ τη δεύτερη, αφού πρώτα αναπέμπονταν μεταξύ του Α.Τ. και του Τ.Α. για λόγους μιας αδιευκρίνιστης αρμοδιότητας, τους ζητήθηκε να καταβάλουν, ως μη όφειλαν, σχετικό παράβολο», σημειώνεται στην έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη.

Οι δύο Πακιστανοί κατήγγειλαν την επίθεση στο Τμήμα Αντιμετώπισης Ρατσιστικής Βίας στη ΓΑΔΑ. Το γεγονός αυτό πυροδότησε νέα επίθεση από τους καταγγελλόμενους δράστες. «Αφού το φερόμενο θύμα μετέβη εκ νέου στην αστυνομία, μέσα σε λίγα λεπτά αφίχθηκαν στην ίδια υπηρεσία και οι δράστες, οι οποίοι γνώριζαν τόσο για τη μετάβασή του, όσο και για τη βούλησή του να τους καταγγείλει, καθώς και για το περιεχόμενο της καταγγελίας του, δεδομένων των απειλών που εκτόξευσαν εναντίον του, απειλώντας ότι θα τον μηνύσουν για συκοφαντική δυσφήμιση […]».

«Μετά από ενάμιση περίπου μήνα από το εν λόγω περιστατικό, κι ενώ το φερόμενο ως θύμα είχε βγει από το σπίτι του προκειμένου να πετάξει τα σκουπίδια, υπέστη έλεγχο στοιχείων από δύο εποχούμενους αστυνομικούς, ο οποίος οδήγησε στην προσαγωγή του, παρόλο που ανταποκρίθηκε στο σχετικό αστυνομικό αίτημα, επιδεικνύοντας τα νομιμοποιητικά του έγγραφα […] Αποχωρώντας από το τμήμα, το φερόμενο θύμα διασταυρώθηκε με περιπολικό, ο συνοδηγός του οποίου τον έβρισε σκαιότατα, ενώ, σύμφωνα με την καταγγελία του, οι βρισιές αυτές συνδέονταν με το γεγονός της μήνυσης που υπέβαλε στη ΓΑΔΑ», σημειώνεται στην ίδια έκθεση.

 

Goodpractices vs. Το ναυάγιο της Επιτροπής Αλιβιζάτου

Η διερεύνηση περιστατικών αστυνομικής αυθαιρεσίας ανατέθηκε στον Συνήγορο του Πολίτη, δηλαδή εκτός ΕΛ.ΑΣ., το 2016, ωστόσο ήδη από το 2011 είχε προβλεφθεί η σύσταση ειδικού γραφείου για την εξέταση των καταγγελιών, το οποίο υπαγόταν απευθείας στον υπουργό Προστασίας του Πολίτη. Το συγκεκριμένο γραφείο δεν λειτούργησε ποτέ, παρά τα πολλά περιστατικά αστυνομικής βίας και τις καταδίκες της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το 2019 ο Συνήγορος του Πολίτη έκανε έναν απολογισμό τριετίας. Μεταξύ των βασικών συμπερασμάτων ήταν η εσφαλμένη αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων από τους αστυνομικούς που έκαναν τις πειθαρχικές έρευνες και φυσικά η μεροληψία που επιδείκνυαν απέναντι στους συναδέλφους τους. Με βάση τα παραπάνω, έγιναν συγκεκριμένες προτάσεις, χωρίς όμως κάποιο πρακτικό αντίκρισμα.

Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, λίγο καιρό μετά τη νίκη της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές, ο τότε υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, ανέθεσε στον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου Νίκο Αλιβιζάτο τη σύσταση μιας ανεξάρτητης επιτροπής, τα μέλη της οποίας θα εξέταζαν κατά πόσο η ΕΛ.ΑΣ. συμμορφώνεται με τις υποδείξεις του Συνηγόρου του Πολίτη.

Η επιτροπή συμφωνήθηκε να συνεδριάζει μία φορά τον μήνα, έχοντας στο ενδιάμεσο μελετήσει δειγματοληπτικά φακέλους πειθαρχικών ελέγχων της ΕΛ.ΑΣ. Ωστόσο, συνεδρίασε μόλις τρεις φορές. Έπειτα, συνέταξε ένα πόρισμα τον Μάιο του 2020 (δεν το υπογράφουν οι δύο αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. που ήταν μέλη της επιτροπής) και ευχήθηκε στον υπουργό κ. Χρυσοχοΐδη «καλή επιτυχία στο δύσκολο έργο που είχε αναλάβει».36

Ο καθηγητής Αλιβιζάτος είχε δεχτεί κριτική για το γεγονός ότι υπερέβη τις αρμοδιότητες που του είχαν ανατεθεί, εξετάζοντας το περιεχόμενο των φακέλων, επομένως παραβιάζοντας την αρμοδιότητα του Συνηγόρου του Πολίτη. Τασυμπεράσματα της επιτροπής του διατυπώθηκαν ως εξής:

1. Απροθυμία των ανακριτικών οργάνων της ΕΛ.ΑΣ. να συνεργαστούν με τον Συνήγορο του Πολίτη. Επισημαίνεται ιδίως η μη λήψη καταθέσεων από κρίσιμους μάρτυρες, η μη υποβολή καίριων ερωτήσεων και η παράλειψη της εξέτασης των ιατρών που επιλήφθηκαν των υποθέσεων.

2. Μεροληψία των ανακριτικών αστυνομικών οργάνων, η οποία εκδηλώνεται με την κατά σύστημα αποδοχή εντυπωσιακά «όμοιων» καταθέσεων από τους εμπλεκόμενους αστυνομικούς και την απόδοση πολύ μεγαλύτερης βαρύτητας στις μαρτυρικές καταθέσεις των τελευταίων, σε σύγκριση με τις καταθέσεις πολιτών, χωρίς αυτό να δικαιολογείται.

3. Συστηματική καθυστέρηση στην υποβολή εγγράφων που ζητεί ο Συνήγορος.

4. Μη συμμόρφωση προς τα πορίσματα του Συνηγόρου, με αποτέλεσμα να αναπέμπονται υποθέσεις στην ΕΛ.ΑΣ. για περαιτέρω έρευνα. Έτσι, επί των 20 υποθέσεων που μελετήθηκαν από τα μέλη της επιτροπής μας, υπήρξαν δέκα αναπομπές. Ακόμη ενδεικτικότερα, δεύτερη αναπομπή σημειώθηκε σε πέντε περιπτώσεις, δηλαδή στο 25% του συνόλου.

5. Πλημμελής αιτιολογία των αποφάσεων των πειθαρχικών οργάνων της ΕΛ.ΑΣ., ιδίως στο πεδίο της έρευνας του ρατσιστικού κινήτρου.

Απευθύναμε γραπτό αίτημα στον τέως Υπουργό Προστασίας του Πολίτη (2021-2023) Τάκη Θεοδωρικάκο, η θητεία του οποίου ακολούθησε το πόρισμα Αλιβιζάτου. Ρωτήσαμε για την ύπαρξη ακροδεξιών στοιχείων ή οργανωμένων ομάδων εντός της ΕΛ.ΑΣ. Έως τη συγγραφή της έρευνας, ο κ. Θεοδωρικάκοςδεν είχε απαντήσει.

«Κάψτε τους»

Νεοναζί από την Ελλάδα και το εξωτερικό καλούν σε συγκέντρωση στην Αθήνα την 1η Νοεμβρίου κάθε χρόνο, στην επέτειο της δολοφονίας δύο μελών της Χρυσής Αυγής το 2013 στο Νέο Ηράκλειο. Ο συντονισμός παραφυάδων της οργάνωσης και αυτόνομων πυρήνων ακροδεξιών εξτρεμιστών γίνεται σε κανάλια στο Telegram.37

Το 2023 η αστυνομία είχε απαγορεύσει την ακροδεξιά συνάντηση στην Αθήνα, το ίδιο και τις αντιφασιστικές συγκεντρώσεις που είχαν προγραμματιστεί την ίδια μέρα. Λίγες δεκάδες νεοναζί συγκεντρώθηκαν, πάντως, το προηγούμενο βράδυ στο Νέο Ηράκλειο κρατώντας πανό της Propatria, μιας οργάνωσης που αντιγράφει τη ΧΑ και αναφέρεται σε απόρρητες εκθέσεις της αστυνομίας για τον ακροδεξιό εξτρεμισμό.

Το βράδυ των αντισυγκεντρώσεων, ομάδα νεοναζί επιτέθηκε σε αντιφασίστες στον σταθμό του ΗΣΑΠ στο Μοναστηράκι. Τραυμάτισαν ανθρώπους και ένας από τους νεοναζί άδειασε ένα μπιτόνι μέσα στο βαγόνι. Οι υπόλοιποι γύρω του φώναζαν: «Κάψτε τους». Η αστυνομία κατηγορείται ότι δεν απέτρεψε την επίθεση των ακροδεξιών, η οποία φέρεται να έγινε υπό την ανοχή των δυνάμεων των ΜΑΤ που βρίσκονταν στο σημείο38– μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και θύματα της επίθεσης.

Σύμφωνα με την αστυνομία, το μπιτόνι «δεν μύριζε εύφλεκτο υγρό» και θα σταλεί για εξέταση στα εγκληματολογικά εργαστήρια.39

 

1Στοιχεία από τον φάκελο της δικογραφίας.

2Ό.π.

3Greek anti-fascist protesters tortured by police after Golden Dawn clash”, The Guardian, 9.10.2012.

4Εκλογές Ιουνίου 2012, Ποσοστό Χρυσής Αυγής 6,92%.

5Συνέντευξη με Γ. Σουλιώτη.

6«Οι αστυνομικοί ψήφισαν και πάλι μαζικά Χρυσή Αυγή», Το Βήμα, 19.6.2012.

7«Είμαι δικός σας, είμαι Χρυσή Αυγή», Εφημερίδα των Συντακτών, 3.6.2016.

8Πόρισμα Χ. Βουρλιώτη, 28.9.2013.

9«Ευρεία έρευνα για ενεργή εμπλοκή αστυνομικών στην έκνομη δραστηριότητα της Χρυσής Αυγής και τυχόν συμμετοχή τους στη διάπραξη αξιοποίνων πράξεων, ρατσιστικής βίας και διαφθοράς», Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΛ.ΑΣ., Οκτώβριος 2013.

10«Η απάτη της έρευνας Δένδια για τη διασύνδεση ΕΛ.ΑΣ.-νεοναζί», Θανάσης Καμπαγιάννης, JailGoldenDawn, 27.11.2013.

11«Αστυνομικοί και Χρυσαυγίτες», Καθημερινή, 26.9.2014.

12Συνέντευξη με τον Γ. Σουλιώτη.

13Υπόμνημα συνηγόρων Πολιτικής Αγωγής προς το Συμβούλιο Εφετών Αθηνών, 11.11.2014, σ. 98-102.

14Ό.π.

15Ό.π.

16Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών, Απόφαση 2644/2020, σ. 8.574-8.579.

17Ό.π.

18Συνέντευξη με τη Β. Γεωργιάδου.

19«Αστυνομικοί κάλυπταν τον “Περίανδρο”, Τα Νέα, 17.4.2004.

20Ερευνώντας την ξενοφοβία στην Ελλάδα, Έρευνα, Πάντειο Πανεπιστήμιο-ΑΘΗΝΑ ΙΕΛ, 2017.

21Συνέντευξη με Β. Γεωργιάδου.

22«Ποια είναι πραγματικά η Ομάδα ΔΕΛΤΑ που θέλει η κυβέρνηση να βγάλει ξανά στους δρόμους», VICE, 10.2.2016.

23Ό.π.

24«Πέντε εκπληκτικές ομοιότητες στις υποθέσεις Σαμπάνη και Φραγκούλη», News247.gr, 10.12.2022.

25«Δίκη για τον θάνατο του Ζακ Κωστόπουλου: Ένοχοι οι δύο πολίτες και αθώοι οι αστυνομικοί, αποφάσισε εν μέσω έντασης το ΜΟΔ», ΑΠΕ-ΜΠΕ, 3.5.2022.

26Δελτίο ειδήσεων ΑΝΤ1, 27.9.2018.

27Εκπομπή «Κοινωνία Ώρα Mega», Mega, 18.6.2021.

28Συνέντευξη με την Α. Τσουκαλά.

29Τιμωροί και τσοπανόσκυλα: Τα σύγχρονα ακροδεξιά σύμβολα στις στολές της ΕΛ.ΑΣ., Manifold, 8.12.2022.

30Συνέντευξη με τον Φ. Συμεωνίδη.

31“Police chief bans Thin Blue Line’ imagery, says it’s been ‘co-opted’ by extremists”, NBC News, 30.1.2021.

32“Marvel has replaced The Punisher’s controversial logo”, creativebloq.com, 23.3.2020.

33ΕΜΗΔΙΠΑ, «Ειδική Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη ως Εθνικού Μηχανισμού Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας για το 2021», Ιούνιος 2022.

34Συνέντευξη με τον Α. Ποττάκη.

35ΕΜΗΔΙΠΑ, Ετήσια Έκθεση 2022, Οκτώβριος 2023.

36Επιστολή Ν.Κ. Αλιβιζάτου προς Μ. Χρυσοχοΐδη, 4.5.2020.

37Πώς οργανώθηκε το ραντεβού των νεοναζί στην Αθήνα, News247, 4.11.2023.

38«Τα ΜΑΤ άφηναν ανενόχλητους τους φασίστες να επιτίθενται στο Μοναστηράκι», Εφημερίδα των Συντακτών, 3.11.2023.

39Ενημερωτικό σημείωμα Κρατικής Ασφάλειας/ΓΑΔΑ, 1.11.2023.

Κοινοποίηση:

Σχετικά άρθρα
Clear Filters

Το Σημείο για τη Μελέτη και Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς και η Greenpeace, ξεκινώντας από διαφορετικές οπτικές, συμπίπτουν στην αναγνώρισης της μεγάλης απειλής για τη δημοκρατία και το περιβάλλον και χτυπάνε το καμπανάκι του κινδύνου.

Ποιο είναι, εντέλει, το πρόβλημα με την Ακροδεξιά; Η πολιτική, οι ιδέες και η βίαιη δράση της; Ή ότι η δεξαμενή της γεμίζει με ψήφους «ευπρόσδεκτες» για τα κόμματα του κυρίαρχου ρεύματος, που πρέπει να συγκρατήσουν διαρροές; Διαφορετικές απαντήσεις στο ερώτημα αυτό, υπαγορεύουν, όπως φαίνεται, και διαφορετικούς τρόπους αντιμετώπισης. Στο σημερινό όγδοο σημείωμα του Παρατηρητηρίου για την Ακροδεξιά, το Σημείο διερευνά τα νομικο-δικαστικά και πολιτικά μέσα αντιμετώπισης του δεξιού εξτρεμισμού στην Ελλάδα – αλλά και τους λόγους της παροιμιώδους αποτυχίας τους.

Στην Ελλάδα, οι εστίες της Ακροδεξιάς στην Αστυνομία έλκουν την καταγωγή τους από τη μετεμφυλιακή περιπέτεια, παρέμεναν όμως στην αφάνεια μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ίσως επειδή κατά κάποιο τρόπο θεωρούνταν αναμενόμενες. Η σχετική συζήτηση ήρθε στην επικαιρότητα με αφορμή τη δίκη της Χρυσής Αυγής, όπου υπήρξαν ισχυρές ενδείξεις συνενοχής αστυνομικών στα εγκλήματα που δικάζονταν.

Προτιμήσεις Απορρήτου
Όταν επισκέπτεστε τον ιστότοπό μας, ενδέχεται να αποθηκεύει πληροφορίες μέσω του προγράμματος περιήγησής σας από συγκεκριμένες υπηρεσίες, συνήθως με τη μορφή cookies. Εδώ μπορείτε να αλλάξετε τις προτιμήσεις απορρήτου σας. Λάβετε υπόψη ότι ο αποκλεισμός ορισμένων τύπων cookies μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία σας στον ιστότοπό μας και στις υπηρεσίες που προσφέρουμε.