Το Σημείο εγκαινιάζει μια συνεργασία με το news247, τη στήλη NoFake. Κάθε Παρασκευή θα δημοσιεύουμε ένα μικρό κείμενο με τα σουξέ του αντιδραστικού λόγου, fake news και ακροδεξιές απόψεις που θα τις αποδομούμε με επιχειρήματα και τεκμήρια. Αυτή τη βδομάδα το σουξέ είναι το woke.
«Πιστεύω ακράδαντα ότι αυτό που εκτόξευσε τη δημοτικότητα Τραμπ και που εξηγεί τον σαρωτικό χαρακτήρα της νίκης του είναι ένα τεράστιο “Ως εδώ με την παράνοια της woke ατζέντας”. Κάπου έπρεπε να μπει ένα φρένο και αφού δεν μπορούσαν να το κάνουν οι “ελίτ”, το έκανε ο λαός!» (Άδωνις Γεωργιάδης στο facebook, 7.11.2024).
«Επιβάλλουν στα παιδιά μας την woke ατζέντα και τους “φυτεύουν” στο μυαλό κάτι που είναι άκρως επικίνδυνο για την κοινωνία μας» (Aφροδίτη Λατινοπούλου, 16.9.2024).
Στην Αμερική το woke είναι παλιά ιστορία. Σημαίνει «αφυπνισμένος, ξύπνιος» και το χρησιμοποιούν οι Αφροαμερικανοί από τις αρχές του 20ού αιώνα για να πουν ότι κάποιος έχει (ή πρέπει να κρατήσει) τα μάτια ανοιχτά μπροστά στην κοινωνική αδικία και τον ρατσισμό. Πιο πρόσφατα, τη λέξη χρησιμοποίησε το κίνημα Black Lives Matter, μετά τους θανάσιμους πυροβολισμούς δύο Αφροαμερικανών από λευκούς αστυνομικούς.
Από τότε, η λέξη άλλαξε χρήση γιατί την «πήρε» η Ακροδεξιά και την χρησιμοποιεί για να περιγράψει ό,τι μισεί: την αλληλεγγύη στους μετανάστες, τον φεμινισμό, τη θεωρία ότι το φύλο εκφράζεται με πολλούς τρόπους, τη σεξουαλική αγωγή στο σχολείο, τη δράση για την κλιματική κρίση, την αντίθεση στον εθνικισμό.
Στη λογική των εχθρών της, η αφύπνιση («woke») υπονομεύει τις παραδοσιακές αξίες: βάζει σε κίνδυνο την πατρίδα (μιλώντας υπέρ των μεταναστών και των εθνικών μειονοτήτων), ακυρώνει τη θρησκεία (μην αναγνωρίζοντας στην Εκκλησία αρμοδιότητα να αποφασίζει για τις ζωές των ανθρώπων) και καταστρέφει την οικογένεια (μιλώντας υπέρ των αμβλώσεων, της σεξουαλικής αγωγής στο σχολείο, των ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων ή κατά της πατριαρχικής καταπίεσης). Για όλους αυτούς τους λόγους, υποτίθεται ότι η αφύπνιση για τα δικαιώματα καταστρέφει τις κοινωνίες από τα μέσα.
Επίσης, η Ακροδεξιά άρχισε να χρησιμοποιεί τον όρο «woke ατζέντα». Δηλώνει έτσι ότι πίσω από τις «woke» ιδέες κρύβεται και ένα οργανωμένο κίνημα, με ατζέντα, πρόγραμμα, σκοπούς. Θεωρεί ότι οι ιδέες αυτές (τα δικαιώματα των μειονοτήτων, ο αυτοπροσδιορισμός, ο φεμινισμός, τελικά η γνώση και η επιστημονικότητα) είναι απειλητικές. Λένε ότι το woke αδυνατίζει την εθνική συνείδηση, υπονομεύει τις αξίες της χριστιανικής πίστης, απειλεί την οικογένεια. Ο κόσμος της Ακροδεξιάς χωρίζεται πια σε woke και αντι-woke. Είναι ο νέος εσωτερικός εχθρός.
Είμαστε μπροστά σε μια τεράστια αντιστροφή: η υπεράσπιση των δικαιωμάτων και ο αγώνας για μια πιο δίκαιη κοινωνία θεωρούνται αρνητικά στοιχεία, υπερβολές και εμμονές. Θεωρείται απειλητικό να μιλάς με τρόπο συμπεριληπτικό, να διεκδικείς περισσότερη ισότητα. Με δυο λόγια: κατασκευάστηκε ένας φανταστικός εχθρός που βαφτίστηκε «woke». Με αυτή την πρόφαση γίνεται τώρα πραγματική επίθεση σε κεκτημένα δικαιώματα πάρα πολλών ανθρώπων. Στην Αμερική του Τραμπ βλέπουμε στην πράξη το τέλος των δικαιωμάτων και της δημοκρατίας. Ένοπλες νεοναζιστικές ομάδες που εισέβαλαν στο Καπιτώλιο το 2021, όπως οι Proud Boys και οι Oath Keepers, επιτίθενται σε μαύρους και ΛΟΑΤΚΙ. Προοδευτικοί δημόσιοι υπάλληλοι παρακολουθούνται ως πιθανώς «woke» και εξαναγκάζονται σε παραίτηση. Εκατομμύρια μετανάστες κινδυνεύουν με σύλληψη, κράτηση στο κολαστήριο του Γκουαντάναμο και απέλαση. Τα προγράμματα DEI (Διαφορετικότητα, Ισότητα, Συμπερίληψη) διακόπτονται, με κίνδυνο για την υγεία ανθρώπων. Γυναίκες στερούνται το δικαίωμα στην άμβλωση και αναγκάζονται να καταφύγουν σε επικίνδυνες για τη ζωή τους μεθόδους. Επανέρχεται η θανατική ποινή. Ποιος απειλεί ποιον, λοιπόν; Η αντιστροφή θυμίζει τα δικά μας: Χρυσαυγίτες που τη νύχτα κυνηγούσαν ανθρώπους με μαχαίρια, το πρωί παραπονιούνταν ότι δεν τους αφήναμε να μιλήσουν ελεύθερα.
Ξεσκεπάζοντας, δήθεν, τη «συνωμοσία του woke», οι εχθροί του φωνάζουν για να καλύψουν τις φωνές όσων διαμαρτύρονται για τις πιο ακραίες μορφές καταπίεσης. Η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση: Αυξάνονται οι γυναικοκτονίες; Το πρόβλημα είναι οι «φεμινίστριες που προκαλούν». Απειλούν οι νόμοι για τη απαγόρευση των αμβλώσεων την υγεία εκατομμυρίων γυναικών, σπρώχνοντάς τις σε μη ασφαλείς επεμβάσεις; «Κινδυνεύει η οικογένεια». Βγαίνει εκτός ελέγχου η βία εναντίον μαύρων, Ρομά και τρανς; «Μέχρι πού θα φτάσει ο ελιτισμός των προοδευτικών;». Λιντσάρονται στο δρόμο οι τρανς; «Η βιολογία δεν αποδέχεται τρίτο φύλο».
Όσοι ενοχλούνται από τον «woke καπιταλισμό», ενοχλούνται από το woke, όχι από τον καπιταλισμό. Μπορεί, λοιπόν, η μάχη εναντίον του woke να γίνεται στο όνομα του «λαού», αλλά οι σταυροφόροι στη μάχη αυτή είναι ο Τραμπ και ο Μασκ, η Μελόνι και ο Όρμπαν. Αυτοί δεν είναι «λαός»: έχουν την εξουσία στις χώρες τους. Αν ξεσηκώνονται βίαια κατά του woke, λες και αυτό είναι τώρα το πρόβλημά μας, δεν είναι επειδή θέλουν δικαιώματα για όλους. Είναι γιατί δεν θέλουν να ελέγχονται από κανέναν για το πώς χρησιμοποιούν το χρήμα και την εξουσία τους απέναντι στην πλειοψηφία και τα θεμελιώδη δικαιώματά της. Γιατί απεχθάνονται την έννοια του δικαιώματος και θα προτιμούσαν να την ξεχάσουμε κι εμείς. Αυτό λοιπόν που απειλείται δεν είναι καμία αξία και καμία εθνική ομογένεια, είναι, πολύ απλά, κεκτημένα δικαιώματα, κυρίως μειονοτικών ομάδων, και μια κοινωνική πρόοδος που έχει επιτευχθεί τις τελευταίες δεκαετίες με πολύ κόπο.
Και ενώ η ανθρωπότητα ζει τον κίνδυνο ενός πολέμου, ακραίες ανισότητες και καταστροφές που προκαλεί ήδη η κλιματική κρίση, η Ακροδεξιά θεωρεί πως το βασικό πρόβλημά μας είναι πολιτισμικό: η «υπερβολική» υπεράσπιση των μειονοτήτων, η αμφισβήτηση των παραδοσιακών αξιών.
Έναν αιώνα πριν, ο φασισμός επικράτησε προειδοποιώντας για τους «κινδύνους» της ανόδου του κομμουνισμού και τις «συνωμοσίες» μιας μειονότητας όπως οι Εβραίοι. Σήμερα, η Ακροδεξιά (κι όχι μόνο αυτή) διεκδικεί την εξουσία προειδοποιώντας ότι η υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων (ο «δικαιωματισμός») είναι μια σύγχρονη τυραννία σε βάρος της πλειοψηφίας.
Παρεμπιπτόντως, η νίκη των δισεκατομμυριούχων Τραμπ και Μασκ, που θέλουν να ξεχάσουμε τη λέξη «δικαίωμα», είναι νίκη οικονομικών ελίτ – όχι του «λαού». Είναι, δε, τεράστια ανοησία ότι ο Τραμπ κέρδισε τις εκλογές εξαιτίας του «woke».
Από το 2022, οι τιμές των τροφίμων και της ενέργειας εκτοξεύτηκαν (και) στις ΗΠΑ. H Καμάλα Χάρις, ως αντίπαλη του Τραμπ για την προεδρία των ΗΠΑ, απέτυχε να δώσει πειστικές απαντήσεις στις αγωνίες της πλειοψηφίας για το κόστος ζωής και αντέγραψε ορισμένες από τις θέσεις του Τραμπ, χάνοντας πολλούς ψηφοφόρους που ανήκουν σε μειονότητες. Παρουσιάζοντας τις θέσεις της για το μεταναστευτικό, το περιοδικό Economist σχολίαζε ότι, όσο πλησίαζαν οι εκλογές, η ίδια θύμιζε όλο και περισσότερο «Τραμπ του 2016»: καθόλου «woke»! Το θέμα που καθόρισε, λοιπόν, την ψήφο των περισσότερων Αμερικανών δεν ήταν τα δικαιώματα των μειονοτήτων –όπως θεωρούν οι εχθροί της «woke ατζέντας»–, αλλά η οικονομία: αυτό έδειχναν οι έρευνες μήνες πριν από τις εκλογές – και αυτό επιβεβαιώθηκε και στην πρώτη μετεκλογική μέτρηση (exit poll). Τελικά, η Χάρις ψηφίστηκε από 7.350.592 λιγότερους απ’ όσους είχαν ψηφίσει Δημοκρατικούς το 2020.
Διαβάστε-δείτε
Αλέξανδρος Παπαγεωργίου, «Έχει πράγματι ξεφύγει η woke agenda;», Luben, Δεκέμβριος 2024
Δημήτρης Χριστόπουλος, «Είναι καλός ή κακός ο “δικαιωματισμός”;»; News247, 4.12. 2022
Βασίλης Ρόγγας, «Τι είναι και τι θέλει η woke κουλτούρα;», News 247, 6.7.2024
Judith Butler, Ποιος φοβάται το φύλο; (μτφρ.: Γιώργος Καράμπελας), Αλεξάνδρεια 2025
Κοινοποίηση:
