Το Ισραήλ είναι κράτος απαρτχάιντ.
Τι σημαίνει, όμως, απαρτχάιντ;
Η λέξη απαρτχάιντ προέρχεται από τα αφρικάανς (αφρικανολλανδικά) και αρχικά αναφερόταν στον φυλετικό διαχωρισμό που επέβαλε το Εθνικό Κόμμα των (λευκών) Αφρικάνερς στη Νότια Αφρική μετά τις εκλογές του Μαΐου του 1948. Αν και οι φυλετικές διακρίσεις ακολουθούσαν ήδη την ιστορία των τελευταίων αιώνων του τόπου, με το σύστημα του απαρτχάιντ εφαρμόστηκε μια πιο ολοκληρωμένη και μόνιμη πολιτική διαχωρισμού και διακρίσεων που αφορούσε κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής των ανθρώπων. Ο πληθυσμός κατηγοριοποιήθηκε ανάλογα με τη φυλή του και δημιουργήθηκαν τα λεγόμενα Μπαντουστάν, εδαφικές οντότητες στις οποίες κατανεμήθηκαν και απομονώθηκαν οι μαύροι ανάλογα με την εθνοτική τους καταγωγή. Οι περιοχές αυτές κάλυπταν περίπου το 13% της έκτασης της χώρας, ενώ εκεί ζούσε το 80% του συνολικού πληθυσμού. Για να μετακινηθεί αυτό το 80%, οι μαύροι δηλαδή Νοτιοαφρικανοί στις “λευκές περιοχές” ήταν υποχρεωμένοι να εκδώσουν ειδικά εσωτερικά διαβατήρια. Μια σειρά νόμων οργάνωσε τις ρατσιστικές και κάθε είδους διακρίσεις εις βάρος του μαύρου πληθυσμού, μέχρι την ανατροπή του στη δεκαετία του 1990.
Το απαρτχάιντ ξεκίνησε από τη Νότια Αφρική, αλλά δεν τελείωσε δυστυχώς εκεί. Τον Μάρτιο του 2026, το ισραηλινό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που προβλέπει τη θανατική ποινή μόνο για Παλαιστίνιους της Δυτικής Όχθης – θανατική ποινή με απαγχονισμό, όπως υποδήλωνε και η καρφίτσα στο σχήμα αγχόνης που φορούσε ο εισηγητής του νομοσχεδίου, Μπεν Γκβίρ.
Το Ισραήλ είναι κράτος απαρτχάιντ. Αρκετά χρόνια πριν τον νόμο της θανατικής ποινής μόνο για Παλαιστίνιους, δύο ισραηλινές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, η Yesh Din, το 2020 και η B’Tselem, το 2021, είχαν καταγράψει τις συστηματικές και θεσμοθετημένες διακρίσεις που εφαρμόζει το κράτος του Ισραήλ έναντι των Παλαιστινίων με τις οποίες διασφαλίζει την πλήρη κυριαρχία των Εβραίων Ισραηλινών.
Το 2022, πριν την γενίκευση της γενοκτονίας στη Γάζα, η Διεθνής Αμνηστία σε αναλυτική και τεκμηριωμένη έκθεση είχε καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα: ότι το σύστημα που εφαρμόζει το Ισραήλ είναι ένα σύστημα καταπίεσης και κυριαρχίας επί των Παλαιστινίων όπου όλες οι περιοχές που ελέγχονται από το Ισραήλ συνεχίζουν να διοικούνται με σκοπό να επωφελούνται οι Εβραίοι Ισραηλινοί܁ ένα σύστημα που ισοδυναμεί με απαρτχάιντ. Δεν είναι τυχαίο που ένας από τους ισχυρότερους επικριτές της γενοκτονίας και του απαρχάιντ του Ισραήλ είναι η ίδια η Νότια Αφρική, η οποία άλλωστε έχει προσφύγει εναντίον του στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το κορυφαίο δικαστικό σώμα του ΟΗΕ, με κατηγορίες για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα.
Ορισμός και βασικές έννοιες
Το απαρτχάιντ αποτελεί ένα σύστημα καταπίεσης και κυριαρχίας μιας φυλετικής ομάδας πάνω σε οποιαδήποτε άλλη φυλετική ομάδα ή ομάδες. Στην πράξη, αυτό σημαίνει την ύπαρξη ενός συστήματος νόμων, πολιτικών και πρακτικών που διασφαλίζουν την παρατεταμένη και βάναυση διακριτική μεταχείριση των μελών μιας φυλετικής ομάδας από μια άλλη.
Είναι έγκλημα κατά της ανθρωπότητας όπως ορίζεται στη Σύμβαση για το Απαρτχάιντ (Διεθνής Σύμβαση του ΟΗΕ που ισχύει από το 1976) και το Καταστατικό της Ρώμης (η συνθήκη με την οποία ιδρύθηκε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο), ενώ την απαγόρευσή του προβλέπει και η Διεθνής Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Φυλετικών Διακρίσεων (ICERD). Συγκαταλέγεται στα σοβαρότερα εγκλήματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα και τιμωρείται βάσει του διεθνούς δικαίου όπου κι αν τελείται. Το έγκλημα πολέμου του απαρτχάιντ διαπράττεται επίσης και όταν μια δύναμη κατοχής εγκαθιδρύει και διατηρεί ένα τέτοιο σύστημα ή καθεστώς καταπίεσης και κυριαρχίας.
Παρακάτω ακολουθούν οι βασικές έννοιες που περιγράφουν τον όρο, σε μια πιο απλουστευμένη, μη νομικά ακριβή, εκδοχή τους.
Θεσμοθετημένο καθεστώς: συνήθως πρόκειται για ένα ευρύ φάσμα νόμων, πολιτικών και πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις και επιβάλλονται από το κράτος
Συστηματική καταπίεση και κυριαρχία: πράξεις που δεν επαναλαμβάνονται τυχαία, αλλά ως ένα μοτίβο μεροληπτικής μεταχείρισης
Καταπίεση και κυριαρχία επί φυλετικής ομάδας: Οποιαδήποτε συστηματική άρνηση θεμελιωδών δικαιωμάτων που προκύπτει από διακρίσεις, αποκλεισμούς και περιορισμούς που βασίζεται αποκλειστικά στο «χρώμα, την καταγωγή ή την εθνική ή εθνοτική καταγωγή».
Η αναφορά σε φυλετικές διακρίσεις δεν υπονοεί την ύπαρξη ανθρώπινων φυλών. Παρά τις προσπάθειες της επιστήμης της αποικιοκρατικής Ευρώπης, ιδιαίτερα κατά τον 18ο, 19ο και 20ο αιώνα να αποδείξει την ανωτερότητα της “λευκής φυλής”, οι άνθρωποι αποτελούμε μία ενιαία βιολογική φυλή εδώ και 300 χιλιάδες χρόνια. Παρόλα αυτά, υπάρχει η έννοια της φυλής ως κοινωνικά κατασκευασμένη αντίληψη, πρόκειται δηλαδή για μια υποκειμενική έννοια που συνδέεται με τις αντιλήψεις ενός ατόμου, μιας ομάδας ατόμων ή ενός ολόκληρου κράτους. Οι αντιλήψεις αυτές αντιμετωπίζουν μια ομάδα ανθρώπων ως κατώτερη λόγω κάποιων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που της αποδίδονται υποκειμενικά και όχι αντικειμενικά.
Έγκλημα κατά της ανθρωπότητας: πράξεις που διαπράττονται στο πλαίσιο εκτεταμένης ή συστηματικής επίθεσης η οποία στρέφεται κατά άμαχου πληθυσμού. Δεδομένου ότι το έγκλημα του απαρτχάιντ ορίζεται από το διεθνές δίκαιο ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, οι προϋποθέσεις που διέπουν τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εφαρμόζονται και σε αυτό.
«Ακόμα και η απλή ενημέρωση και η διάδοση της γνώσης συνιστά σημαντική συμβολή για την ανατροπή του απαρτχάιντ», γράφει η Φραντσέσκα Αλμπανέζε στο βιβλίο της Όταν ο κόσμος κοιμάται, και σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται κάθε σχετική πρωτοβουλία μας, κάθε μικρή πράξη αντίστασης ενάντια στη γενοκτονία και το απαρτχάιντ.
Κοινοποίηση:
